| skrót |
pełne brzmienie |
znaczenie polskie |
| al. |
alii |
inni |
| aff. |
affinis |
bliski, pokrewny |
| aggr. |
aggregatum |
agregat (gatunek zbiorowy) |
| ap. |
apud |
u |
| auct. |
auctor, auctores |
autor, autorzy - jeden, kilku lub więcej autorów bez wyszczególnienia nazwisk |
| auct. europ. |
auctores europaei |
autorzy europejscy |
| auct. plur. |
auctores plurales |
liczni autorzy |
| auct. polon. |
auctores polonici |
autorzy polscy |
| cf., cfr. |
confer, confirma, confirmae, conformis |
porównaj, odpowiadający, podobny |
| coll. |
collectiva, collectivus, collectivum |
takson zbiorowy (najczęściej w sensie gatunek zbiorowy) |
| comb. |
combinatio |
kombinacja, połączenie (cech taksonomicznych) |
| comb. et stat. nov. |
combinatio et status nova |
nowa kombinacja i zmiana statusu taksonu |
| comb. illeg. |
combinatio illegitma |
kombinacja nieuprawniona, nieważna |
| comb. inval. |
combinatio invalida |
kombinacja nieważna |
| comb. nova |
combinatio nova |
nowe połączenie (cech) |
| comb. nud. |
combinatio nuda |
kombinacja "goła", zastosowana bez opisu lub uzasadnienia |
| convar. |
convarietas |
grupa odmian |
| corr. |
correxit |
poprawił |
| cult. |
cultivatus, culturae, cultus |
uprawiany, uprawy |
| cv. |
cultivar |
kultywar, odmiana uprawna |
| descr. |
descriptio |
opis |
| descr. nov. |
descriptio nova |
nowy opis |
| det. |
detectio, determinatio, detexit, determinavit |
oznaczenie, rozstrzygnięcie, oznaczył, rozstrzygnął |
| diagn. |
diagnosis |
diagnoza (taksonomiczna) |
| diff. |
differentia |
różnica, również w znaczeniu "różny" |
| div. |
diversus |
różny |
| em., emend. |
emendavit, emendatus |
poprawił (autor), poprawiony (opis taksonu) |
|
et |
i |
| et al. |
et alii |
i inni |
|
ex |
(razem) z |
| excl. |
exclusive |
oprócz, wyłączając |
| f., fil. |
filius |
syn (dla odróżnienia dwóch autorów, ojca i syna) |
| f., fo., for. |
forma |
forma |
| fasc. |
fasciculus |
fascykuł, plik, wiązka |
| fragm. |
fragmenta |
części, częściowo, wykształcony fragmentarycznie |
| gen. |
genus |
rodzaj |
|
grex |
ranga wewnątrzgatunkowa dawniej stosowana |
| hb. |
herbarium |
zielnik |
| h. e. |
hoc est |
to jest |
| h. l. |
hoc loco |
w tym miejscu, tutaj |
| hybr. |
hybrida |
mieszaniec, takson pochodzenia mieszańcowego |
|
in |
w |
| incl. |
inclusive |
włącznie |
| ined. |
ineditus |
(jeszcze) nie opublikowany |
| jun., jr. |
junior |
młodszy (dla odróżnienia dwóch autorów, ojca i syna) |
| juv., jv. |
juvenilis, juvenalis |
juwenilny, młodociany |
| leg. |
legit |
zebrał |
| loc. class. |
locus classicus |
stanowisko klasyczne |
| loc. n. n. |
loco non notato |
w miejscu (stanowisku) nie podanym, nie zanzaczonym |
| mod. |
modificatio |
modyfikacja |
| mut. |
mutatis |
zmieniony |
|
nec |
a nie |
| n. |
nomen |
nazwa |
| n. |
non |
nie |
| n. |
novus |
nowy |
| n. |
nudus |
nagi, "goły" (nazwa) |
| n. n. |
nomen novum |
nazwa nowa |
| n. p. |
nomen provisorium |
nazwa prowizoryczna, tymczasowa |
| nm., nothomor. |
nothomorpha |
notomorfa (odmiana mieszańcowa), notho - nieprawdziwy |
| nothossp., nothosubsp., nssp. |
nothosubspecies |
podgatunek mieszańcowego pochodzenia |
| nothovar., nvar. |
nothovarietas |
odmiana pochodzenia mieszańcowego |
| nom. |
nomen |
nazwa |
| nom. abort. |
nomen abortium |
nazwa "poroniona", nadmierna, zbyteczna zwykle nadana taksonom już ważnie opisanym |
| nom. alt. |
nomen alternativum |
nazwa alternatywna, zastępcza |
| nom. altern. |
nomen alternativum |
nazwa alternatywna, zastępcza |
| nom. ambig. |
nomen ambiguum |
nazwa dwuznaczna |
| nom. ambig. rejic. |
nomina ambigua rejicienda |
nazwy dwuznaczne, które należy odrzucić |
| nom. cat. |
nomen ? |
nazwa katalogowa - stosowana, gdy nazwa taksonu występuje tylko w katalogu handlowym |
| nom. conf. |
nomen confusum |
nazwa sporna, dwuznaczna, niejednoznacznie identyfikująca takson |
| nom. confus. |
nomen confusum |
nazwa sporna, dwuznaczna, niejednoznacznie identyfikująca takson |
| nom. cons. |
nomen conservandum |
nazwa zachowana |
| nom. conserv. |
nomen conservandum |
nazwa zachowana ze względu na długotrwałe i powszechne używanie |
| nom. delend. |
nomen delendum |
nazwa, której ważność została zniesiona, skasowana |
| nom. descr. |
nomen descriptum |
nazwa opisowa |
| nom. dub. |
nomen dubium |
nazwa wątpliwa |
| nom. err. |
nomen (errorum?) erratum |
nazwa błędna |
| nom. et stat. nov. |
nomen et status novus |
nazwa i status (pozycja) nowy |
| nom. gen. |
nomen genericum |
nazwa rodzajowa |
| nom. illeg. |
nomen illegitimum |
nazwa nieprawomocna |
| nom. illegit. |
nomen illegitimum |
nazwa nieprawomocna |
| nom. inv. |
nomen inversum |
nazwa odwrócona |
| nom. inv. |
nomen invalidum |
nazwa (nieważna) niepoprawnie opublikowana |
| nom. inval. |
nomen invalide (publicatum) |
nazwa (nieważna) niepoprawnie opublikowana |
| nom. leg. |
nomen legitimum |
nazwa uprawniona, poprawna, ważnie opublikowana |
| nom. mut. |
nomen mutatum |
nazwa zmieniona |
| nom. nov. |
nomen novum |
nazwa nowa |
| nom. nud. |
nomen nudum |
nazwa "goła" |
| nom. obsc. |
nomen obscurum |
nazwa niejasna, niezrozumiała |
| nom. propos. |
nomen propositum |
nazwa zaproponowana |
| nom. prov. |
nomen provisorium |
nazwa prowizoryczna, tymczasowa - zaproponowana przez autora w oczekiwaniu przyszłej akceptacji |
| nom. provis. |
nomen provisorium |
nazwa prowizoryczna, tymczasowa - zaproponowana przez autora w oczekiwaniu przyszłej akceptacji |
| nom. rej.1 |
nomen rejiciendum |
nazwa odrzucona |
| nom. rejic.1 |
nomen rejiciendum |
nazwa odrzucona |
| nom. restit. |
nomen restituendum |
nazwa przywrócona, odnowiona |
| nom. seminud. |
nomen seminudum |
nazwa "półnaga", niepełna - z bardzo niepełną diagnozą |
| nom. sol. |
nomen solum |
nazwa "samotna", znaczenie jak nazwa "goła" |
| nom. spec. |
nomen specificum |
nazwa gatunkowa |
| nom. superfl. |
nomen superfluous |
nazwa zbyteczna, niepotrzebna |
| nom. tant. |
nomen tantum |
? |
| nom. tentat. |
nomen tentativum |
nazwa próbna |
| nom. triv. |
nomen triviale |
nazwa zwyczajna, pospolita, popularna |
| nom. usitat. |
nomen usitatum |
nazwa zwykła, błaha |
|
non |
nie |
| ort. cons. |
ortographia conservanda |
pisownię taksonu należy zachować z pominięciem zasady pierwszeństwa |
| p. |
pro |
jako, np. p. syn. = jako synonim |
| pl. |
planta |
roślina |
| pr. |
prope |
u, przy, w pobliżu, blisko |
| p. gen. |
pro genere |
jako rodzaj |
| p. hybr. |
pro hybride |
jako mieszaniec |
| p. max. p. |
pro maxima parte |
po większej części |
| p. min. p. |
pro minima parte |
w niewielkiej części |
| p. p. |
pro parte |
po części |
| p. sp. |
pro specie(s) |
jako gatunek |
| p. ssp. |
pro subspecies |
jako gatunek |
| p. syn., pro syn. |
pro synonymum (pro synonymo?) |
jako synonim |
| p. var. |
pro varietas |
jako odmiana |
| prov. |
provisorius |
prowizoryczny |
| rev. |
revisio, revidere |
sprawdził, dosł. zobaczyć ponownie |
| s. |
sensu |
według, w znaczeniu |
| s. amplo |
sensu amplificato |
w znaczeniu rozszerzonym |
| s. descr. |
sine descriptione |
bez opisu, diagnozy (taksonu) |
| s. l. |
sensu lato |
w szerokim znaczeniu |
|
sensu latiore |
w szerszym znaczeniu |
|
sensu latissimo |
w najszerszym znaczeniu |
| s. s., s. str. |
sensu stricto |
w wąskim znaczeniu |
|
sensu strictiore |
w węższym znaczeniu |
|
sensu strictissimo |
w najwęższym znaczeniu |
| sec., sect. |
sectio |
sekcja |
| sec. |
secundum |
według (stosownie do) |
| ser. |
series |
seria |
| sine comb. |
sine combinatione |
bez połączenia, kombinacji (np. epitet gatunkowy bez nazwy rodzajowej) |
| sine descr. |
sine descriptione ? |
bez opisu, diagnozy (taksonu) |
| sine ic. |
sine icone |
bez ilustracji, rysunku |
| sine indic. |
sine indicatione |
bez oznaczenia |
| sine descr. lat. |
sine descriptione |
bez opisu (taksonu) w języku łacińskim |
| sine design. typ. |
sine designatio typus |
bez typu, brak określenia typu |
| sine lat. diagn. |
sine ? |
bez diagnozy (taksonu) w języku łacińskim |
| sine typ. |
sine typus |
bez typu, brak określenia typu |
| sp. |
species |
gatunek |
| sp. div. |
species diversae |
różne gatunki |
| spp. |
? |
skrót umieszczony po nazwie rodzajowej oznacza wszystkie (różne) gatunki z danego rodzaju |
| sq. |
sequens |
następny, następujący |
| ssp. |
subspecies |
podgatunek |
| stat. |
status |
status, ranga taksonomiczna |
| stat. illeg. |
status illegitimus |
status, ranga nieuprawniona |
| stat. nov. |
status novus |
nowy status, ranga (przy zmianie rangi taksonu/syntaksonu) |
|
sub |
pod |
| subcl. |
subclassis |
podklasa |
| subfam. |
subfamilia |
podrodzina |
| subfor., subf., subfo., sfor. (i inne warianty skrótów!) |
subforma |
podforma |
| subgen. |
subgenus |
podrodzaj |
| subsec. |
subsectio |
podsekcja |
| subser. |
subseries |
podseria |
| subsp. |
subspecies |
podgatunek |
| subvar. |
subvarietas |
pododmiana |
| sv. |
subvarietas |
pododmiana |
| svar. |
subvarietas |
pododmiana |
| syn. |
synonymum |
synonim |
| trib. |
tribus |
plemię |
| typ. cons. |
typus conservandus |
typ, który ma być zachowany |
| typ. des. |
typi designatio |
typ wyznaczony |
| typo excl. |
? |
typ wyłączony? |
| v. |
varietas |
odmiana |
| var. |
varietas |
odmiana |
| varr. |
varietates |
odmiany |
1 Uwaga: w alfabecie łacińskim pierwotnie nie istniała litera "j", taka często spotykana pisownia jest formą "unowocześnioną" klasycznej łaciny, poprawnie powinno być "reiciendum")
Inne oznaczenia
- x - mieszaniec, hybryda np. Epilobium x interjectum (Epilobium montanum x alpestre)
- + - mieszaniec wegetatywny
- '' - kultywar (odmiana hodowlana), nazwy kultywarów ujmuje się w apostrofy, np. Achillea ptarmica 'Plena'
Skróty i określenia syntaksonomiczne
Tego typu skróty i określenia łacińskie można spotkać podczas lektury prac fitosocjologicznych (najczęściej w tabelach fitosocjologicznych). Dodatkowo zamieściłem inne skróty spotykane w tabelach fitosocjologicznych.
| skrót |
pełne brzmienie |
znaczenie polskie |
| All. |
alliancia |
związek |
| Ass. |
associatio |
zespół |
| Cl. |
classis |
klasa |
|
foederatio |
związek (dawne określenie) |
| O. |
ordo |
rząd |
| SAll. |
suballiancia |
podzwiązek |
| SAss. |
subassociatio |
podzespół |
| SCl. |
subclassis |
podklasa |
| SO. |
subordo |
podrząd |
|
subfoederatio |
podzwiązek (dawne określenie) |
|
typicum |
typowy (podzespół typowy) |
| D. |
|
takson wyróżniający |
| Ch. |
|
takson charakterystyczny |
| AssGr. |
|
grupa zespołów |
| Comp. |
|
gatunki towarzyszące |
| ChSC |
|
charakterystyczna kombinacja gatunków (syntaksonu) |
Skróty i określenia typowo bibliograficzne
Tego typu skróty i określenia łacińskie można spotkać podczas lektury opracowań naukowych, bądź to starszych, bądź nowszych których autorzy lubią popisywać się znajomością łaciny... ;-)
| skrót |
pełne brzmienie |
znaczenie polskie |
| a. |
anno |
rok |
| c., ca |
circa |
około |
| ed. |
editio |
wydanie, wydawca |
| e. g. |
exempli gratia |
na przykład |
| etc. |
et cetera |
i tak dalej |
| etiam v. |
etiam vice |
patrz także |
| ib., ibid. |
ibidem |
tamże (w miejscu wyżej cytowanym) |
| i. e. |
id est |
to jest |
| i. q. |
idem quod |
taki(e) jak |
| l. c. |
loco citato |
w miejscu (poprzednio) cytowanym |
| ll. cc. |
locis citatis |
w miejscach (poprzednio) przytoczonych |
| l. s. c. |
loco supra citato |
w miejscu powyżej cytowanym |
| loc. cit. |
loco citato |
w miejscu (poprzednio) cytowanym |
| N. B. |
nota bene |
warte uwagi (używane w celu zwrócenia uwagi na coś istotnego) |
| op. cit. |
opere citato |
w dziele (poprzednio) cytowanym |
| p. |
pagina |
strona (w publikacji) |
| p. |
pars |
część (np. wieloczęściowej publikacji) |
| pp. |
paginae |
strony (w publikacji) |
| s. |
sine |
bez |
| s. a. |
sine anno |
brak roku, bez podanego roku |
| s. d. |
sine datum (dato?) |
brak daty, bez daty |
| s. d. |
sine die |
brak dnia, bez dnia |
| s. l. |
sine loco |
bez podanego miejsca (nie mylić z sensu lato) |
| s. l. ex. |
sine loco exacto |
bez podanego dokładnego miejsca |
| s. n. |
sine nomine |
brak imienia, bez imienia (nazwy) |
| s. n. |
sine numero |
brak numeru |
| n. n., N. N. |
nomen nescio |
imienia nie znam, ktoś nieznany |
|
sic! |
tak! w ten sposób! (dosadne zaznaczenie w cytowanym fragmencie pomyłki lub błędu) |
| v. |
vide |
zobacz, patrz |
| v. i. |
vide infra |
zobacz niżej |
| v. s. |
vide supra |
zobacz wyżej (nie mylić z vs. = versus) |
| vol. |
volumen |
tom (publikacji) |
| voll. |
volumina |
tomy (publikacji) |
Konwencje typograficzne
Ogólnie przyjęta jest konwencja typograficzna drukowania nazw i wyrazów łacińskich kursywą (italikiem, czcionką pochyloną), np. Homo sapiens. Dotyczy to głównie nazw rodzajowych i niższych, nazwy łacińskie rodzin często nie pochyla się.
Często przy powtarzaniu nazw rodzajowych skraca się je tylko do pierwszej, wielkiej litery, np. Rosa canina, R. dumalis oznacza Rosa canina i Rosa dumalis.
Rzadziej skraca się nazwę rodzajową do dwóch liter, np. Chamaenerion angustifolium do Ch. angustifolium, Chaerophyllum hirsutum do Ch. hirsutum.
To samo można robić z epitetem gatunkowym - wtedy stosujemy oczywiście małe litery z kropką, np. Urtica dioica do U. d. Takie skróty są uzasadnione jedynie w przypadkach, kiedy
nazwa nie budzi wątpliwości i wynika z kontekstu, np. artykuł dotyczy dwupienności u pokrzywy zwyczajnej Urtica dioica i nazwa ta jest często powtarzana. Jakkolwiek, ta ostatnia praktyka jest rzadko stosowana.
Często nazwiska drukuje się kapitalikami. Konwencja ta dotyczy zarówno autorów nazw taksonów czy syntaksonów, jak również jest stosowana w publikacjach naukowych przy cytowaniu źródeł - w tekście oraz spisie cytowanej literatury. Przykładem jest cytowana przeze mnie poniżej literatura, gdzie nazwiska są wydrukowane kapitalikami (UWAGA: to czy faktycznie zobaczysz na ekranie kapitaliki zależy od tego, czy twoja przeglądarka internetowa je obsługuje!).
Wykorzystana literatura
- Barkman J. J., Moravec J., Rauschert S. 1995. Kodeks nomenklatury fitosocjologicznej. Pol. Bot. Stud. Guidebook Ser. 16: 3-58. ISSN 0867-0749. ISBN 83-85444-39-4.
- Greuter W. et al. (ed.). 2000. International Code of Botanical Nomenclature (Saint Louis Code). Regnum Vegetabile 138. Koeltz Scientific Books, Königstein, URL http://www.bgbm.fu-berlin.de/iapt/nomenclature/code/SaintLouis/0000St.Luistitle.htm
- Hejný S., Slavík B. (ed.). 1997. Kvetena Ceské republiky. 1. Academia, Praha. pp. 557. ISBN 80-200-0643-5.
- Korpanty J. (ed.). 2004. Mały słownik łacińsko-polski. Wyd. Szkolne PWN, Warszawa. pp. XX + 656. ISBN 83-7195-844-7.
- Matuszkiewicz W. 2001. Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. PWN, Warszawa. pp. 536. ISBN 83-01-13520-4.
- Wiktorowski K. Słownik kaktofila. URL http://www.republika.pl/kwiki/pojecia.html
- Poza tym korzystałem z kilku pomniejszych innych źródeł oraz różnych swoich notatek.
Warto zajrzeć
- Rejewski M. 1996. Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Przewodnik botaniczny. Książka i Wiedza, Warszawa. pp. 170. ISBN 83-05-12868-7.
|
