Biologia (z gr. ???? (bios) - życie i ????? (logos) słowo, nauka) jest gałęzią nauki zajmującą się badaniem różnorodności życia. Nauka ta skupia się na charakterystyce, klasyfikacji oraz zachowaniu organizmów żywych, jak również sposobem powstawania nowych gatunków oraz zależnościami między nimi a środowiskiem naturalnym.

Upraszczając ważnymi cechami życia są: odżywianie się, wzrost i rozwój, oddychanie, wydalanie, ruch, reagowanie na bodźce i rozmnażanie się.

! Tibor Ganti (ur. 10 września 1933, w Vác na Węgrzech, biolog i biochemik, autor The principles of life) zaproponował następujący zbiór warunków, które powinien spełniać system, by uznać go za organizm żywy: Cechy konieczne by dany obiekt uznać za żywy jest wyodrębniony ze świata zewnętrznego posiada metabolizm jest wewnętrznie stabilny, innymi słowy cechuje go homeostaza posiada podsystem przechowywania i przetwarzania informacji, użyteczny dla reszty systemu procesy wewnątrz systemu żywego są regulowane Cechy potencjalne, które nie są konieczne by system uznać za żywy, ale konieczne by zachodził proces życia na większą skalę w replikacji musi zachodzić zmienność (warunek ewolucji) obiekt żywy musi mieć zdolność do wzrostu i rozmnażania obiekt musi być śmiertelny

Biologia zajmuje się trzema głównymi poziomami organizacji układów życia: poziomem komórkowym (komórki oraz struktury komórkowe), poziomem organizmalnym (skupienia komórek zwane tkankami, narządy/organy pełniące określone funkcje fizjologiczne, układy tkanek/narządów oraz całe organizmy), poziomem ponadorganizmalnym (populacje, biocenozy, ekosystemy, biosfera)

Nauki biologiczne są charakteryzowane i ujednolicone przez poszczególne, podstawowe pojęcia takie jak uniwersalność (oparcie życia na związkach węgla, zdolność do przekazywania swoich właściwości drogą dziedziczenia poprzez materiał genetyczny, uniwersalny kod genetyczny w postaci DNA i RNA, budowa komórkowa, podobieństwo procesów życiowych), ewolucja (wszystkie formy życia mają wspólne pochodzenie oraz zmieniały się i rozwijały w procesie ewolucji), różnorodność, ciągłość (wszystkie organizmy na Ziemi pochodzą od wspólnego przodka albo z pradawnej puli genowej i istnieje nieprzerwana ciągłość życia od czasu jego powstania do chwili obecnej), genetyka, homeostaza (zdolność do utrzymywania stabilnego stanu środowiska wewnętrznego rganizmu), wzajemne oddziaływanie (wzajemne zależności z innymi organizmami i ich naturalnym środowiskiem).

Biologia obejmuje szeroki wachlarz zagadnień badawczych, które są często postrzegane jako odrębne dyscypliny naukowe: bywa opisywana jako tort, który można dzielić na pionowe sektory "taksonomiczne" (bakteriologia, ichtiologia, herpetologia) i poziome warstwy dziedzin (fizjologia, cytologia, toksykologia czy ekologia).

W Polsce nauki biologiczne dzielą się na następujące dyscypliny naukowe:

- akarologia- nauka o roztoczach
- algologia - nauka o glonach
- anatomia - nauka zajmująca się budową organizmów roślinnych, zwierzęcych i człowieka.
- antropologia - nauka o człowieku, jego pochodzeniu i stanowisku wśród istot żywych.
- autekologia
- bakteriologia
- bioakustyka
- biochemia - nauka mająca na celu poznanie procesów chemicznych zachodzących w organizmach żywych oraz substancji biorących udział w tych procesach
- biocybernetyka
- biofizyka
- biogeografia - nauka o rozmieszczeniu organizmów na kuli ziemskiej; dzieli się na fitogeografię (rozmieszczenie roślin) i zoogeografię (rozmieszczenie zwierząt)
- biologia molekularna- nauka o wpływie makrocząsteczek (zwłaszcza kwasów nukleinowych i białek) na przebieg procesów życiowych
- biomatematyka
- biomechanika
- biometria
- bionika
- biotechnologia- technologia wykorzystania organizmów lub ich składników (komórek, enzymów) do celów gospodarczych, przemysłowych np. do wytwarzania lub przetwarzania substancji, do otrzymywania organizmów o pożądanych cechach, do szybkiego masowego kopiowania organizmów
- botanika - jedna z głównych dziedzin biologii zajmująca się budową, właściwościami, funkcjonowaniem, klasyfikacją i rozmieszczeniem roślin.
- cytologia - nauka o budowie i czynnościach komórek roślinnych i zwierzęcych
- dendrologia - nauka będąca dziełem botaniki i zajmująca się badaniem drzew i krzewów
- ekologia - nauka badająca wzajemne zależności między organizmami, oraz między organizmami a ich środowiskiem, jak równie strukturę i funkcjonowanie żywej przyrody, a zwłaszcza ekosystemów
- embriologia - nauka zajmująca się rozwojem zarodka roślin, zwierząt i człowieka
- endokrynologia
- entomologia - dział zoologii zajmujący się owadami
- enzymologia
- epigenetyka
- etologia
- ewolucja biologiczna (ewolucjonizm)
- faunistyka
- fitogeografia
- fitopatologia
- fitosocjologia
- fizjologia - nauka badająca czynności życiowe roślin, zwierząt i człowieka
- florystyka
- genetyka - nauka o dziedziczności i zmienności organizmów.
- herpetologia
- histologia - nauka o tkankach
- hydrobiologia - nauka zajmująca się organizmami żyjącymi w wodach
- ichtiologia - nauka o rybach
- immunologia
- kariologia
- kladystyka
- lichenologia
- malakologia - nauka o mięczakach
- memetyka
- mikologia - nauka o grzybach
- mikrobiologia - nauka zajmująca się badaniem drobnoustrojów
- morfologia - nauka zajmująca się badaniem pokroju i kształtu organizmów roślinnych i zwierzęcych oraz kształtu i struktury ich organów
- neurobiologia
- neurofizjologia
- oceanografia
- onkologia
- ornitologia
- paleobotanika
- paleobiologia
- paleontologia - nauka zajmująca się badaniem kopalnych organizmów roślinnych i zwierzęcych zachowanych w różnej postaci w skorupie ziemskiej
- paleozoologia
- parazytologia
- pomologia - nauka o budowie, funkcjonowaniu oraz właściwościach użytkowych różnych odmian drzew i krzewów owocowych; stanowi dział sadownictwa
- protozoologia- nauka o pierwotniakach
- pterydologia - nauka o paprotnikach
- socjobiologia
- sozologia - nauka o ochronie środowiska.
- systematyka - nauka biologiczna zajmująca się klasyfikowaniem gatunków roślinnych i zwierzęcych według ich pochodzenia i pokrewieństwa
- teriologia
- toksykologia
- weterynaria - nauka o stanie zdrowia, chorobach i ich leczeniu u zwierząt
- wirusologia
- zoogeografia
- zoologia - jedna z głównych dziedzin biologii zajmująca się budową, właściwościami, funkcjonowaniem, klasyfikacją i rozmieszczeniem zwierząt
- zoopsychologia
- zootechnika - nauka o metodach hodowli i użytkowania zwierząt